Werkgevers die te weinig investeren in preventie doen dat vooral door gebrek aan kennis, capaciteit en ervaren noodzaak, en minder om financiële redenen. Dat concludeert SEO Economisch Onderzoek in het rapport Prikkels voor preventie op het werk, dat het in opdracht van het ministerie van SZW opstelde. Van de onderzochte financiële prikkels lijkt ondersteuning via brancheverenigingen het meest kansrijk. Een verplicht preventiebudget en een verplichte aansprakelijkheidsverzekering scoren een stuk minder.
Aanleiding en aanpak
Het kabinet wil met de Arbovisie 2040 dat niemand meer overlijdt door slechte arbeidsomstandigheden en dat het aantal arbeidsongevallen en beroepsziekten sterk daalt. Jaarlijks overlijden nu nog ongeveer 4.000 mensen aan werkgerelateerde aandoeningen en vinden circa 100.000 arbeidsongevallen plaats die tot verzuim leiden. In een eerste fase beoordeelden de onderzoekers zes beleidsopties: een fiscale stimulans, een gerichte subsidie, een verplicht preventiebudget, ondersteuning via brancheverenigingen, een verplichte aansprakelijkheidsverzekering en hogere boetes. Samen met de sociale partners koos SZW er daarna drie voor verdiepend onderzoek. Daarvoor vulden 971 werkgevers een vragenlijst in, werden acht werkgevers uitgebreid geïnterviewd en waren er vier focusgroepen met onder meer kerndeskundigen, preventiemedewerkers en brancheorganisaties.
Kennis en capaciteit zijn het knelpunt
Vooral kleinere werkgevers hebben niet genoeg tijd, capaciteit of expertise om preventie volgens de Arbowet vorm te geven. Zij vinden de arboregelgeving complex en geven vaker voorrang aan andere bedrijfsopgaven. Daardoor richten werkgevers zich volgens het rapport vaker op acute problemen, zoals verzuim en incidenten, dan op het voorkomen van toekomstige risico’s. Financiële prikkels werken daarom vooral als ze werkgevers ontzorgen en helpen bij de uitvoering.
Brancheverenigingen meest kansrijk
Bij ondersteuning via brancheverenigingen krijgen branches een overheidssubsidie om werkgevers te helpen bij het naleven van de Arbowet en het nemen van preventiemaatregelen. Die aanpak sluit aan bij de behoefte aan praktische, sectorspecifieke en laagdrempelige hulp. Voorwaarden voor succes zijn eenvoudige procedures, meerjarige financiering en een focus op branches met veel kleine mkb-bedrijven. Wel vraagt deze optie relatief veel uitvoeringscapaciteit, en niet iedere werkgever is lid van een branchevereniging.
Preventiebudget en verzekering weinig effectief
Werkgevers en brancheorganisaties vrezen dat een verplicht preventiebudget leidt tot een afvinkcultuur, waarin voldoen aan formele eisen belangrijker wordt dan het echt verminderen van risico’s. Preventiemedewerkers zijn positiever: zij verwachten dat een budget preventie steviger in de organisatie kan verankeren. Een verplichte aansprakelijkheidsverzekering kan de prikkel om risico’s te voorkomen juist verzwakken, omdat werkgevers dan gedekt zijn. Verzekeraars geven bovendien aan dat zij niet de kennis hebben om te beoordelen of werkgevers veilig werken. Ook subsidies, fiscale stimulansen en hogere boetes hebben volgens het rapport beperkingen, omdat ze de kern van het probleem, kennis en capaciteit, niet oplossen.
Pilots aanbevolen
De onderzoekers bevelen aan om de werking van financiële prikkels verder te toetsen met kleinschalige pilots of praktijkexperimenten. Volgens hen is een bredere beleidsmix nodig, waarin financiële prikkels samengaan met eenvoudiger regelgeving, een beter toepasbare RI&E, sectorspecifieke ondersteuning, voorlichting, deskundige begeleiding en effectieve handhaving. Het volledige rapport staat op open.overheid.nl.
Lees het volledige artikel bij Rendement.